WITAMINA D

witamina_d_450Witamina D należy do witamin rozpuszczalnych w tłuszczach i jest magazynowana przede wszystkim w tkance tłuszczowej i mięśniach szkieletowych. Ponieważ ludzki organizm może wytwarzać witaminę D samodzielnie w skórze pod wpływem odpowiedniej ilości promieni słonecznych, nie stanowi ona witaminy w sensie stricto. Ze względu na pełnione funkcje w różnych tkankach organizmu, witaminę D można zaklasyfikować także do grupy hormonów.


Funkcja

Od obecności witaminy D zależy odpowiedni poziom stężenia wapnia we krwi. To ona warunkuje prawidłowe przyswajanie wapnia z żywności, a w przypadku zbyt małej ilości dostarczanego wapnia, uwalnia go z kości. Jeśli podaż wapnia jest prawidłowa, witamina D pobudza komórki tworzące kości (osteoblasty) do budowania tkanki kostnej. Ponadto reguluje ona wydzielanie insuliny przez trzustkę i wytwarzanie niektórych typów białych krwinek, które odgrywają rolę w funkcjonowaniu bariery immunologicznej. Według najnowszej wiedzy, witamina D wpływa również na powstawanie różnych chorób. Prawidłowy poziom witaminy D w organizmie hamuje rozwój komórek nowotworowych, między innymi w przypadku raka jelita grubego, dalej obniża ryzyko zachorowania na choroby układu sercowo-naczyniowego, nadciśnienie tętnicze, przewlekłe stany zapalne błony śluzowej jelit, stwardnienie rozsiane, demencję oraz cukrzycę typu 1.1


Występowanie

Witamina D występuje tylko w nielicznych produktach żywnościowych, które nadają się do zastosowania w diecie wegetariańskiej lub wegańskiej (patrz Tabela 1). W produktach pochodzenia roślinnego można znaleźć witaminę D2 (ergokalcyferol), a w produktach pochodzenia zwierzęcego witaminę D3 (cholekalcyferol). W przypadku produktów mlecznych, jej zawartość zmienia się sezonowo, ponieważ krowy w miesiącach letnich, o ile przebywają na pastwisku, produkują o wiele więcej witaminy D. Do dalszych źródeł należy zaliczyć jaja oraz różne grzyby, takie jak kurki lub pieczarki. W Niemczech witaminę D można dodawać do określonych produktów, takich jak margaryna czy też mleko dla niemowląt. W przypadku wystarczającej ekspozycji na światło słoneczne (światło UV-B), ludzki organizm jest w stanie samodzielnie pokryć całościowe zapotrzebowanie na witaminę D. W tym celu wymagane jest jednak regularne spędzanie czasu na świeżym powietrzu przy odpowiednim nasłonecznieniu (w lecie wystarczy 15-30 minut). Ze względu na zmianę kąta padania promieni słonecznych, światło UV-B w miesiącach zimowych jest w dużej mierze „przefiltrowywane” przez atmosferę, a ilość produkowanej przez organizm witaminy D (podobnie jest we wszystkich krajach środkowo- i północnoeuropejskich) nie wystarcza do pokrycia  zapotrzebowania na witaminę D w ciągu całego roku. U osób starszych wytwarzanie witaminy D jest dodatkowo ograniczone ze względu na zmniejszoną grubość skóry.

Tabela 1: Zawartość witaminy D w różnych produktach spożywczych

Artykuł spożywczy

Witamina D (µg/100 g)

Borowik

3,1

Ser topiony (45 % tłuszczu)

3,1

Jajo kurze

2,9

Pieprznik jadalny

2,1

Pieczarka

1,9

Gouda

1,3

Masło

1,2

 


Zapotrzebowanie i niedobór

W przypadku niedoboru witaminy D zawarty w żywności wapń nie jest wchłaniany przez organizm w wystarczającej ilości. Niedobór wapnia prowadzi do zaburzeń układu nerwowego oraz do postępującego odwapnienia kości, które w szczególności u osób starszych może przyczynić się do powstania osteoporozy. W okresie wzrostu, czyli w wieku dziecięcym i młodzieńczym, niedobór witaminy D wywołuje krzywicę, objawiającą się charakterystycznymi deformacjami kości. Aktualna wiedza naukowa wskazuje dodatkowo, iż niewystarczające dostarczanie do organizmu witaminy D może przyczynić się do powstawania chorób układu sercowo-naczyniowego, cukrzycy, chorób autoimmunologicznych, nadciśnienia tętniczego, chorób infekcyjnych, depresji oraz różnych typów nowotworów.
Prowadzona jest nadal dyskusja nad optymalną ilością dostarczanej witaminy D. Wielu naukowców uważa, że zalecana przez Niemieckie Towarzystwo żywienia (DGE) dzienna dawka witaminy D wynosząca 5 µg jest zbyt niska. W szczególności w przypadku grup ryzyka, takich jak niemowlęta, kobiety w ciąży i karmiące oraz osoby powyżej 65 roku życia, zalecana jest wyższa dzienna dawka witaminy D wynosząca co najmniej 10 µg, która będzie dostarczana do organizmu za pośrednictwem suplementów diety lub wzbogaconej żywności.
Stężenie zawartego w osoczu 25-hydroksycholekalcyferolu [25(OH)D3] jest uznanym wskaźnikiem poziomu witaminy D w organizmie. W granicach normy mieszczą się w lecie wartości między 20 i 70 ng/ml oraz zimą wartości między 7,5 i 40 ng/ml. Obecnie przedmiotem ożywionej debaty stał się fakt, iż owe wartości graniczne mogą być zbyt niskie. Wielu naukowców uważa, że optymalne stężenie 25(OH)D3  w surowicy krwi powinno wynosić minimum 40 ng/ml. 4


Dostarczanie witaminy D w diecie wegetariańskiej

Większość społeczeństwa niemieckiego, w szczególności w miesiącach zimowych, nie dostarcza do organizmu zalecanej dawki witaminy D. Osoby stosujące dietę wegetariańską przeciętnie wykazują niższy poziom witaminy D niż ogół społeczeństwa. 5 Przede wszystkim osoby stosujące dietę wegańską, ze względu na bardzo niskie dostarczanie witaminy D, wykazują całorocznie niski poziom stężenia witaminy D we krwi oraz mniejszą gęstość mineralną kości (BMD) w porównaniu z osobami stosującymi dietę mieszaną lub lakto-(owo)wegetariańską. 6 Krytycznie niski poziom dostarczania witaminy D dotyczy niemowląt matek stosujących dietę wegańską oraz dzieci na diecie wegańskiej oraz dzieci ciemnoskórych. W celu poprawienia poziomu witaminy D w organizmie wskazane jest dla wszystkich grup społecznych regularne przebywanie na świeżym powietrzu.  W szczególności w przypadku grup ryzyka zaleca się dodatkową podaż witaminy D za pomocą wzbogaconej żywności lub poprzez stosowanie suplementów diety. Zaleca się także regularne (jesienią, zimą, wiosną) badanie poziomu witaminy D poprzez pomiar stężenia 25(OH)witaminy D3 w surowicy krwi.


Podsumowanie
  • Witamina D to związek wykazujący działanie podobne do hormonu, który pełni istotną funkcję dla wchłaniania wapnia z pożywienia, jest odpowiedzialny za prawidłowy rozwój i mineralizację kości oraz odgrywa rolę w przeciwdziałaniu chorobom przewlekłym.
  • Znaczna część społeczeństwa wykazuje niedobór witaminy D.
  • Wegetarianie, a w szczególności weganie, powinni zadbać o dostarczanie do organizmu witaminy D poprzez codziennie przebywanie na świeżym powietrzu, a w miesiącach o mniejszym nasłonecznieniu, poprzez spożywanie wzbogaconej żywności (np. margaryna) oraz stosowanie suplementów diety.

Autor: Dr. Markus Keller (przy współpracy z Franką Schmidt)


Źródło:
Cover_Vegetarische-ErnährungClaus Leitzmann i Markus Keller
Dieta wegetariańska
Wydanie 2. 2010, tutaj: Str. 228-233
ISBN 978-3-8252-1868-3
22,90 Euro

 


Literatura

1 Thacher TD, Clarke BL (2011): Vitamin D insufficiency. Mayo Clin Proc 86 (1), 50-60

2 Elmadfa I, Aign W, Muskat E, Fritzsche D (2007): Die große GU Nährwert Kalorien Tabelle. Neuausgabe 2006/07. Gräfe und Unzer, München

3 DGE (Deutsche Gesellschaft für Ernährung), ÖGE (Österreichische Gesellschaft für Ernährung), SGE (Schweizerische Gesellschaft für Ernährungsforschung), SVE (Schweizerische Vereinigung für Ernährung) (Hrsg) (2008): Referenzwerte für die Nährstoffzufuhr. Neuer Umschau Buchverlag, Neustadt a. d. Weinstraße, 3. korr. Nachdruck, S. 79

4 Pietrzik K, Golly I, Loew D (2008): Handbuch Vitamine. Urban und Fischer, München, S. 283

5 Davey GK, Spencer EA, Appleby PN, Allen NE et al. (2003): EPIC-Oxford: lifestyle characteristics and nutrient intakes in a cohort of 33883 meat-eaters and 31546 non meat-eaters in the UK. Public Health Nutr 6 (3), 259-69

6 Outila TA, Kärkkäinen MU, Seppänen RH, Lamberg-Allardt CJ (2000): Dietary intake of vitamin D in premenopausal, healthy vegans was insufficient to maintain concentrations of serum 25-hydroxyvitamin D and intact parathyroid hormone within normal ranges during the winter in Finland. J Am Diet Assoc 100 (4), 434-41

[VP]