RODZAJE WEGETARIANIZMU

indie450

Za narodziny wegetarianizmu w jego obecnym kształcie można uznać powstanie pierwszego towarzystwa wegetariańskiego na świecie – Vegetarian Society, które zostało założone w angielskim mieście Ramsgate w 1847 roku. Wtedy też zaczęto używać słowa „wegetarianizm”.

Według „Słownika współczesnego języka polskiego” wegetarianizm rozumiany jest jako „sposób odżywiania się polegający na spożywaniu wyłącznie pokarmów roślinnych lub warzywno-białkowych”[1]. Według internetowego słownika języka polskiego wegetarianizm rozumiany jest jako „sposób odżywiania się polegający na wyłączeniu z diety mięsa, ryb i wszystkich lub tylko niektórych produktów pochodzenia zwierzęcego” [2]. Definicja ta wydaje się bardziej klarowna. Jak podaje najbardziej znana polska wegetarianka Maria Grodecka słowo wegetarianizm pochodzi od łacińskiego słowa vegetare – rosnąć, kwitnąć, rozwijać się; vegetus zaś znaczy zdrowy, silny, ochoczy; vegetator – ten, który daje życie, a vegetamen – siła życiodajna[3]. W Polsce powstał termin jarstwo i był on stosowany wymiennie z terminem wegetarianizm. Słowo jarosz jest często błędnie rozumiane jako określenie osoby, która nie je mięsa, ale je ryby, jednak słowa wegetarianizm i jarstwo są synonimami. W książce „Historja ruchu jarskiego w Polsce” jej autor Janisław Jastrzębowski wykazuje nam etymologię słowa wegetarianin oraz wskazuje błąd w jego rozumieniu. „Wyrazowi łacińskiemu vegetarius = jarosz, jary, hoży, krzepki (a według Linde’go znaczy on to samo, co jasny, żywy, wiosenny – młodzieńczy) dano mylnie to samo znacznie co łacińskiemu wyrazowi „vegetabilis”, który po polsku znaczy „roślinny”. Jak wykazał bowiem filolog Mayor, między tymi obu wyrazami, „vegetarius” i „vegetabilis”, jest ogromna różnica, gdyż łaciński wyraz „vegetarius” pochodzi od „vegeo” = pędzę, rosnę, a „vegetabilis” od „vegeto” = ożywiam. Staropolski więc wyraz jarstwo musi oznaczać także coś innego, niż zwyczajne propagowanie djety roślinnej! I tak jest w istocie. Przez jarstwo rozumieć należy wszystko co czyni człowieka jarym, krzepkim, mocnym, hożym, pogodnym, wesołym.”[4]

Co ciekawe na początku XX wieku słowo jarosz rozumiano jako termin bardziej szczegółowy niż wegetarianin. Określenie jarosz odnosiło się do osoby, która oprócz produktów mięsnych nie spożywała również alkoholu i kawy. Jastrzębowski aby przedstawić czytelnikowi jak najbardziej zwięzłą i rzetelną definicję słowa jarosz sięga do artykułu wstępnego „Kurjera” z 22/VIII 1908 roku i cytuje „Jarosz właśnie po to nie jada mięsa, aby pełniej i swobodniej żyć! A wraz z usunięciem mięsa ginie pociąg i do innych trucizn, a przedewszystkim do alkoholu i kawy. Alkohol, który jest gwałtownie pożądany przy mięsnym obiedzie, zupełnie wstrętnym jest dla jarosza. Jarosz, nie jadając mięsa, poddaje się tylko naturalnemu, ludzkiemu popędowi i pozwala rozwinąć się swemu wstrętowi do mięsa, temu wstrętowi, który od dziecka starannie tępić się staramy.”[5]


Odmian wegetarianizmu jest kilka
różnią się ograniczeniami przy spożywania innych (poza mięsem) produktów pochodzenia zwierzęcego. Tak więc jest wegetarianizm – który zakłada nie spożywanie mięsa, a dopuszcza spożywanie produktów odzwierzęcych: jajek, mleka i miodu (inaczej laktoowowegetarianizm). Laktowegetarianizm – dopuszcza spożywanie mleka, jednak wyklucza z diety jajka (najczęściej spotykana odmiana u mieszkańców Indii). Owowegetarianizm – z produktów odzwierzęcych dopuszcza jedynie spożywanie jajek. Ostatnią formą jest weganizm, który wyklucza spożywanie wszystkich produktów odzwierzęcych, takich jak nabiał,  jajka oraz miód.[6]

Niestety brak jest rzetelnych badań stwierdzających jaki procent naszego społeczeństwa to wegetarianie. Ostatnie wyniki pochodzą z 2000 roku, jest to badanie przeprowadzone przez CBOS na 1028 osobowej próbie dorosłych Polaków. Zawarte w raporcie „Nawyki żywieniowe i upodobania kulinarne Polaków”, wyniki wskazują, że zaledwie 1 procent naszego społeczeństwa to wegetarianie.[7] Choć od tego czasu minęło już przeszło 10 lat najbardziej optymistyczne szacunki zakładają, że wegetarianie mogą stanowić około 3 procent ogółu ludności w Polsce. Dane dla innych krajów są bardziej optymistyczne najwięcej wegetarian występuje w Indiach, aż 40 proc. ludności deklaruje taką dietę. Kolejnym wysoki odsetek spotykamy we Włoszech 10 proc.[8], Niemczech i Szwajcarii po 9 proc., w Wielkiej Brytanii 6 proc., szacunki dla USA i Kanady wynoszą odpowiednio: 3,2 proc. i 4 proc.[9]

Według posiadanych informacji, możemy założyć, że wegetarianizm wywodzi się z Indii i jest on ściśle związany z ruchem filozoficzno – religijnym. Wśród wszystkich religii, wegetariański sposób odżywiania propagowany jest przez: buddyzm, hinduizm i dżinizm, tak więc religie występujące głównie na terenie Indii. Powstanie buddyzmu i dżinizmu datuje się na V w p.n.e. W obu tych religiach obecna jest jedna z głównych zasad postępowania – ahinsa zasada nieszkodzenia żadnej żywej istocie, a co za tym idzie niezabijania oraz niesprawiania cierpienia zarówno fizycznego jak i psychicznego. W III w p.n.e. za czasów króla Asioki buddyzm stał się oficjalną religią Indii. Król Asioka zrezygnował z jadania mięsa, a na jego dworze zabroniono zabijania zwierząt. Mimo iż w każdej z tych religii funkcjonowała zasada ahinsy, spożycie mięsa nie ustało całkowicie, jednak jeśli ktoś je jadł  był to raczej dowód jego słabości niż powód do dumy. Po śmierci Buddy, jego nauki były interpretowane w różny sposób, powstało wiele różnych szkół buddyzmu, wśród nich dwie najbardziej znane: therawada i mahajana. Wyznawcy therawady należą do zakonów żebrzących, a więc spożywają to co otrzymają jako jałmużnę. Tym samym przyjmują każdy ofiarowany im pokarm – również mięso. Spożywanie mięsa jest więc dozwolone w przypadku, gdy zostało one mnichom darowane, jednak wyznawcom nie wolno zabijać zwierząt ani przyjmować potraw z mięsa, która zostało przygotowane (zabite) specjalnie dla nich. Tak więc nie można mówić w tym przypadku o wegetarianizmie, świeccy wyznawcy therawady jedzą mięso praktycznie bez żadnych ograniczeń. W tradycji mahajany mnisi nie żebrzą o jedzenie, tylko przygotowują posiłki sami i są ścisłymi wegetarianami. Dżinizm, który pojawił się mniej więcej w tym samym czasie zakłada, że niespożywanie mięsa jest najwłaściwszym przejawem przestrzegania zasady ahinsy. Hinduizm powstał nieco później, bo w okresie wczesnego średniowiecza ok. VII w n.e., wyznanie to zakazuje spożywania mięsa, które traktowane jest jako niemoralne, ze względu na to, że jego pozyskiwanie powoduje cierpienie zwierząt. Oprócz mięsa hindusi (a szczególnie bramini) nie spożywają jajek, jako istot w początkowej fazie rozwoju. Mleko i jego przetwory są akceptowalne. [10]

W kulturze Indii bardzo ważne miejsce zajmuje tradycja jogi, która mimo, że powstała jeszcze przed naukami Buddy, posiada etyczne zalecania takie jak: zasada ahinsy, wiara w reinkarnację duszy i pojęcie karmy, które są całkowicie zgodne z etyką buddyjską. Założenia jogi mówią o tym, że wszystkie byty mają swoje określone miejsce w świecie i uczestniczą w procesie ewolucyjnego rozwoju. Jeżeli człowiek zabija zwierzę udaremnia jego rozwój, tym samym obciążając się karmiczną winą. Praktyka jogi jest ściśle związana z dietą wegetariańską, spożywania mięsa zamyka drogę do rozwoju w tej dziedzinie.

[Alicja Szepietowska]


Bibliografia

[1] red naukowy B. Dunaj, Słownik współczesnego języka polskiego, Wilga, Warszawa 1996, s. 1215.
[2] http://sjp.pwn.pl/szukaj/wegetarianizm
[3] M. Grodecka, Wszystko o wegetarianizmie, Bertelsmann Media, Warszawa 2002, s. 7.
[4] J. Jastrzębowski, Historja ruchu jarskiego w Polsce, Berlin 1912, s.16-17. http://www.polona.gov.pl/dlibra/doccontent2?id=16013&from=&from=generalsearch&dirids=3&lang=pl
[5] tamże s. 11-12. http://www.polona.gov.pl/dlibra/doccontent2?id=16013&from=&from=generalsearch&dirids=3&lang=pl
[6] http://www.wegetarianie.pl/htmlp-12.html
[7] http://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2000/K_145_00.PDF
[8] http://www.corriere.it/salute/nutrizione/09_febbraio_12/italia_vegetariano_uno_su_dieci_9395e690-f8e1-11dd-bd31-00144f02aabc.shtml
[9] http://www.euroveg.eu/lang/en/info/howmany.php
[10]http://pl.wikipedia.org/wiki/Religie_w_Indiach