OSTEOPOROZA

osteoporoza_450x205Osteoporoza to uogólnione schorzenie szkieletu. W wyniku zmniejszenia masy kostnej i pogorszenia struktury układu kostnego zwiększa się łamliwość kości oraz ryzyko wystąpienia złamań.

Częstotliwość występowania

Szacuje się, że w Niemczech na osteoporozę choruje od czterech do sześciu milionów osób.1 Około 80% chorych na osteoporozę to kobiety, a zachorowalność wzrasta wraz z początkiem okresu menopauzy i po jej przejściu. W Europie obserwuje się częstsze występowanie złamań z powodu osteoporozy w krajach północnoeuropejskich w porównaniu z krajami w południowej części.

Przyczyny

W ludzkim szkielecie zachodzą stałe procesy związane z wzrostem i ubytkiem masy kostnej. Po zakończeniu wzrostu między 25. a 30. rokiem życia zostaje osiągnięta tzw. szczytowa masa kostna. Po tym okresie następuje stopniowy ubytek masy wyjściowej wynoszący około 0,5-1,5 % masy kostnej rocznie. U kobiet po okresie menopauzy utrata masy kostnej jest znacznie większa ze względu na obniżony poziom estrogenów we krwi.

Na ryzyko wystąpienia osteoporozy wpływa wiele czynników, zarówno zależnych jak i niezależnych. Do tych pierwszych zalicza się uwarunkowania genetyczne, wiek, płeć żeńską oraz szczupłą budowę ciała. Zależne czynniki ryzyka to:

  • Brak aktywności fizycznej
  • Niedobór estrogenów
  • Spożywanie alkoholu, kawy i nikotyny
  • Zbyt małe spożycie wapnia i witaminy D
  • Zbyt niskie lub zbyt wysokie spożycie białka
  • Zbyt wysoka podaż sodu (sól kuchenna) i fosforu
  • Zbyt niska konsumpcja warzyw i owoców
Osteoporoza a dieta wegetariańska

U lakto-(owo-)wegetarian, w porównaniu z osobami stosującymi dietę tradycyjną, nie stwierdza się różnic w podatności na choroby tkanki kostnej i ryzyku wystąpienia złamań. Badania nad ryzykiem występowania osteoporozy u wegan nie dają jednoznacznych wniosków. Podczas gdy w jednych badaniach obserwuje się niższą gęstość kości i zwiększone ryzyko występowania złamań u wegan, w innych nie stwierdza się takich różnic w porównaniu z osobami stosującymi dietę tradycyjną. 2,3

Czynniki żywieniowe, a ryzyko osteoporozy

Prawidłowy bilans wapnia, a więc równowaga między poborem wapnia a jego utratą, jest istotny dla zachowania masy kostnej. Na gospodarkę wapniową i metabolizm tkanki kostnej wpływa wiele czynników (Rysunek1).

osteoporoza_wykres

Rysunek 1: Wybrane czynniki związane z gospodarką wapniową i metabolizmem tkanki kostnej. 4

Metabolizm tkanki kostnej

Ryzyko zachorowania na osteoporozę nie jest jednak zależne jedynie od poboru wapnia. Tak ryzyko występowania złamań nie zmniejsza się przez stosowanie preparatów wapnia.5 W krajach rozwijających się, gdzie spożycie produktów bogatych w wapń jest wyraźnie niższe niż w krajach uprzemysłowionych, osteoporoza występuje znacznie rzadziej.6

Przyjmowanie odpowiednich ilości witaminy D jest niezbędne dla przyswajania wapnia w jelitach oraz pobudzenia mineralizacji kości i tym samym może zmniejszyć ryzyko rozwoju osteoporozy. Podaż witaminy D może zostać zoptymalizowana zarówno w przypadku osób stosujących dietę wegetariańską jak i osób spożywających mięso. W szczególności osoby na diecie wegańskiej powinny zadbać o właściwą podaż witaminy D, ponieważ w ich przypadku zaobserwowano znacząco niższe stężenia tej witaminy we krwi.7 W miesiącach o największym nasłonecznieniu wystarczy spędzać od 15 do 30 minut na świeżym powietrzu, aby w skórze wytworzyły się właściwe ilości witaminy D. Jednak pomiędzy październikiem a marcem następuje przestój własnego wytwarzania witaminy D w organizmie i tym samym jej poziom należy uzupełniać poprzez spożywanie wzbogaconych artykułów spożywczych lub suplementów diety.

Dieta bogata w warzywa i owoce poprawia gęstość mineralną kości i obniża ryzyko złamań.8 W szczególności wegetarianie odnoszą korzyści z większego spożycia owoców i warzyw, dostarczając do organizmu więcej potasu, magnezu oraz witaminy C i K. Te składniki odżywcze zmniejszają wydalanie wapnia, przez co przyczyniają się do zachowania masy kostnej. Wydalanie wapnia wzrasta wraz ze zwiększonym spożyciem soli kuchennej, a kofeina hamuje przyswajanie wapnia w jelitach.

Również dostarczanie do organizmu odpowiedniej ilości białka przyczynia się do wzrostu szkieletu i wspomaga jego regenerację. W celu utrzymania optymalnego zdrowia kości podaż białka nie powinna być ani zbyt wysoka, ani zbyt niska. U osób stosujących dietę wegańską ilość spożywanych protein kształtuje się bardzo często na poziomie niższym od zalecanego. W jakim stopniu dostarczanie białka pochodzenia roślinnego i zwierzęcego ma wpływ na ryzyko powstania osteoporozy i złamań jest nadal przedmiotem wielu kontrowersji. Z jednej strony badania potwierdzają negatywny wpływ spożywania mięsa na gęstość kości.9 Inne natomiast nie wykazują różnic między wegetarianami a osobami na diecie tradycyjnej.10

Również wyniki badań nad ochronnym wpływem mleka i produktów mlecznych na zmniejszenie ryzyka rozwoju osteoporozy są niejednoznaczne. Meta analiza szeregu badań z ponad 40.000 uczestnikami nie wykazała związku między spożywaniem mleka a łamliwością kości uwarunkowaną osteoporozą. 11 Inne badania natomiast dowiodły związek między spożywaniem mleka krowiego a zdrowiem układu kostnego. Na dzień dzisiejszy nie można udzielić jednoznacznego zalecenia dotyczącego spożywania lub nie spożywania mleka i jego przetworów jako składników korzystnej dla zdrowia diety wegetariańskiej.12,13 Podaż wapnia mogą wspomóc natomiast takie alternatywy dla mleka jak mleko sojowe lub owsiane, które zostały wzbogacone wapniem.

Zdrowie kości jest wynikiem złożonej interakcji między różnymi składnikami odżywczymi oraz innymi czynnikami, dlatego też ustalenie jasnych zaleceń jest trudne. Jednak wiadomo, że wysokie spożycie produktów roślinnych zapobiega wydalaniu wapnia i utracie masy kostnej. To z kolei chroni przed rozwojem osteoporozy i jest ważnym elementem diety stosowanej w leczeniu już zdiagnozowanej osteoporozy. Zalecenie spożywania większej ilości produktów roślinnych, a mniejszej produktów zwierzęcych, jest łatwe do zastosowania w przypadku diety wegetariańskiej, przyczyniając się dodatkowo do prewencji innych chorób przewlekłych.

Konkluzja

Chcąc zadbać o zdrowe kości, zarówno w profilaktyce i w terapii osteoporozy, należy uwzględnić następujące zalecenia:

  • Wystarczająca aktywność fizyczna
  • Podaż odpowiednich dawek witaminy D, wapnia i protein
  • Dieta bogata w warzywa i owoce
  • Umiarkowane spożycie kofeiny i soli kuchennej

Autor: Dr. Markus Keller (przy współpracy z Franką Schmidt)
Źródło:
Cover_Vegetarische-ErnährungClaus Leitzmann i Markus Keller
Dieta wegetariańska
Wydanie 2. 2010, tutaj: Str. 166-172
ISBN 978-3-8252-1868-3
22,90 Euro

 

 

 

Literatura

1. RKI (Robert Koch-Institut) (Hrsg) (2006): Gesundheit in Deutschland, S. 35

2. Appleby P, Roddam A, Allen N, Key T (2007): Comparative fracture risk in vegetarians and nonvegetarians in EPIC-Oxford. Eur J Clin Nutr 61 (12), 1400-6

3. Ho-Pham LT, Nguyen PL, Le TT, Doan TA et al. (2009): Veganism, bone mineral density, and body composition: a study in Buddhist nuns. Osteoporos Int 20 (12), 2087-93

4. Leitzmann C, Müller C, Michel P, Brehme U et al. (2009): Ernährung in Prävention und Therapie. Hippokrates, Stuttgart, 3. Aufl., S. 428

5. Bischoff-Ferrari HA, Dawson-Hughes B, Baron JA, Burckhardt P et al. (2007): Calcium intake and hip fracture risk in men and women: a meta-analysis of prospective cohort studies and randomized controlled trials. Am J Clin Nutr 86 (6), 1780-90

6. WHO (World Health Organization) (2003): Prevention and management of osteoporosis: report of a WHO scientific group. Geneva, p. 131

7. Outila TA, Kärkkainen MU, Seppänen RH, Lamberg-Allardt CJ (2000): Dietary intake of vitamin D in premenopausal, healthy vegans was insufficient to maintain concen-trations of serum 25-hydroxyvitamin D and intact parathyroid hormone within normal ranges during the winter in Finland. J Am Diet Assoc 100 (4), 434-41

8. New SA (2003): Intake of fruit and vegetables: implications for bone health. Proc Nutr Soc 62 (4), 889-99

9. Weikert C, Walter D, Hoffmann K, Kroke A et al. (2005): The relation between dietary protein, calcium and bone health in women: results from the EPIC-Potsdam cohort. Ann Nutr Metab 49 (5), 312-8

10. Thorpe DL, Knutsen SF, Beeson WL, Rajaram S, Fraser GE (2008): Effects of meat consumption and vegetarian diet on risk of wrist fracture over 25 years in a cohort of peri- and postmenopausal women. Public Health Nutr 11 (6), 564-72

11. Kanis JA, Johansson H, Oden A, De Laet C et al. (2005): A meta-analysis of milk intake and fracture risk: low utility for case finding. Osteoporos Int 16 (7), 799-804

12. Weaver CM (2009): Should dairy be recommended as part of a healthy vegetarian diet? Point. Am J Clin Nutr 89 (5 Suppl), 1634S-1637S, 2009

13. Lanou AJ (2009): Should dairy be recommended as part of a healthy vegetarian diet? Counterpoint. Am J Clin Nutr 89 (5 Suppl), 1638S-1642S

[VP]